Uzależnienie – co to i jakie są rodzaje uzależnień
Współczesne czasy sprzyjają uzależnieniom i zachowaniom nałogowym. Przede wszystkim ze względu na bardzo łatwy dostęp do szkodliwych substancji typu narkotyki czy dopalacze. W końcu mogą po nie sięgnąć nawet niepełnoletnie osoby. Dlatego dowiedz się, czym jest uzależnienie, jakie są najczęstsze uzależnienia i przekonaj się, czy dostrzegasz u bliskich lub u siebie ten problem.
Czego dowiesz się z artykułu:
- Jakie są rodzaje uzależnień?,
- Co to jest uzależnienie?,
- Popularne rodzaje uzależnień wśród młodzieży?.
- Rodzaje uzależnień i ich charakterystyka;
Spis treści
Czym jest uzależnienie – definicja nałogu
Uzależnienie to złożony stan, który może obejmować zarówno sferę psychiczną, jak i fizyczną. Według definicji Komitetu Ekspertów WHO uzależnienie powstaje w wyniku interakcji między organizmem a środkiem uzależniającym, co prowadzi do zmiany zachowania i innych reakcji, takich jak konieczność regularnego lub okresowego przyjmowania danej substancji. Osoba uzależniona odczuwa silne pragnienie zażycia środka, często motywowane obawą przed objawami wynikającymi z jego braku w organizmie.
Warto zauważyć, że uzależnienie nie dotyczy wyłącznie jednej substancji. Może obejmować różne środki psychoaktywne, a także przyjmować formy niematerialne, takie jak uzależnienie od drugiej osoby czy określonych zachowań (np. hazardu, zakupów). Dotyka zarówno procesów psychicznych, jak i wegetatywnych oraz somatycznych, co czyni je problemem o szerokim i wielowymiarowym charakterze.
Rodzaje uzależnień i ich charakterystyka
Już na pierwszych etapach leczenia bardzo ważne jest to, żeby określić, z jakim typem uzależnienia boryka się pacjent. Dzięki temu terapeuta bądź lekarz jest w stanie przewidzieć mechanizmu, a przede wszystkim wybrać odpowiedni sposób leczenia. Dlatego koniecznie dowiedz się, jakie są rodzaje uzależnień.
Uzależnienie społeczne
Jest też znane jako socjologiczne i polega na silnej potrzebie przynależności do jednostki lub grupy społecznej. Powodem takiego zachowania może być wpływ otoczenia bądź panująca moda. Młodzież jest szczególnie narażona na ten rodzaj uzależnienia. Przede wszystkim ze względu na silną potrzebę przynależności i dopasowania się do rówieśników np. poprzez wspólne palenie papierosów.
Zazwyczaj uzależnienie społeczne odnosi się do subkultur bądź grup rówieśniczych. Wówczas brak dostosowania się prowadzi do wykluczenia. Największy problem z tym uzależnieniem mają osoby, które mają problem z nawiązywaniem kontaktów. Regularnie dochodzi też do uzależnienia wtórnego od alkoholu, papierosów czy dopalaczy.
Uzależnienie emocjonalne
To rodzaj uzależnienia behawioralnego, jest naprawdę bolesne, ponieważ dotyczy sfery uczuciowej. Najczęstszym przykładem jest uzależnienie od drugiej osoby. W takim przypadku możesz odczuwać euforię, radość czy przyjemność już na samą myśl o danej osobie. W niektórych książkach ten stan jest porównywany do seksoholizmu, ponieważ również wpływa na wydzielanie się endorfin. Uzależnienie emocjonalne jest tak niebezpieczne, ponieważ prowadzi do zatracania własnej tożsamości i odczuwania silnego lęku przed utratą tej osoby. Taki stan różni się od miłości, ponieważ uzależniona osoba nie panuje nad swoimi uczuciami.
Uzależnienie psychiczne
Bardzo często ten rodzaj uzależnienia ma związek z zażywanymi substancjami, ale w tym przypadku przyczyną tej sytuacji jest stan emocjonalny. Objawia się to natrętnymi myślami, usprawiedliwianiem swoich zachowań oraz obsesją na punkcie danego środka. W końcu dochodzi to tego, że uzależniona osoba skupia się jedynie na przyjmowaniu substancji. Charakterystyczne jest również powiązanie jej z zaspokojeniem naturalnych potrzeb. Po prostu najważniejsze staje się wywołanie konkretnych doznań emocjonalnych i umysłowych.
Uzależnienie fizyczne
Właśnie o tym rodzaju mówi się najwięcej, ponieważ dotyczy usilnej chęci sięgnięcia po konkretną substancję. Jeśli do tego nie dojdzie, to mogą wystąpić fizyczne objawy odstawienia np. drżenie mięśni, agresja czy bezsenność. Charakterystyczne jest także to, że funkcjonowanie organizmu jest dyktowane regularnym zażywaniem substancji psychoaktywnej. W konsekwencji ciało odbiera ten środek jako niezbędny do równowagi biologicznej. Przykładem uzależniania fizycznego jest alkoholizm oraz narkomania.
Uzależnienie behawioralne
Uzależnienie behawioralne to forma nałogu, która nie dotyczy substancji psychoaktywnych, lecz określonych czynności lub zachowań. Może obejmować takie obszary jak hazard, gry komputerowe, zakupy, jedzenie czy korzystanie z mediów społecznościowych. Kluczowym elementem uzależnienia behawioralnego jest niezdolność do kontrolowania danej aktywności, co prowadzi do jej nadmiernego wykonywania, często kosztem relacji, obowiązków czy zdrowia. Osoba uzależniona od czynności doświadcza podobnych objawów jak w przypadku uzależnień od substancji, takich jak napięcie, euforia podczas wykonywania aktywności czy frustracja i lęk w przypadku jej braku. Skuteczne leczenie wymaga terapii ukierunkowanej na zmianę nawyków oraz pracę nad przyczynami uzależnienia.
Typy uzależnień wśród młodzieży
Dzieci i młodzież są szczególnie podatne na uzależnienia ze względu na okres buntu oraz silny wpływ rówieśników. W poszukiwaniu nowych wrażeń i sposobów na lepsze dopasowanie się do otoczenia młode osoby często eksperymentują z różnymi substancjami lub zachowaniami, co prowadzi do rozwoju nałogów. Poznaj najczęstsze typy uzależznień w tej grupie wiekowej.
Nikotynizm – uzależnienie od papierosów i e-papierosów
Papierosy, w tym e-papierosy, są jednym z najczęściej wybieranych środków uzależniających przez nastolatków. Dym tytoniowy negatywnie wpływa na organizm, powodując szkody w niemal wszystkich tkankach i narządach. Popularność e-papierosów często wynika z przekonania, że są one mniej szkodliwe, co dodatkowo zachęca młodych ludzi do ich stosowania.
Alkoholizm – uzależnienie od alkoholu
Dostępność alkoholu i brak skutecznych mechanizmów kontroli wiekowej sprawiają, że młodzież często sięga po trunki. Niska świadomość negatywnych skutków spożywania alkoholu powoduje, że nastolatkowie nie zdają sobie sprawy z jego destrukcyjnego wpływu na narządy wewnętrzne i psychikę. Regularne spożywanie alkoholu w tym wieku może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych i uzależnienia.
Narkomania – uzależnienie od narkotyków
Uzależnienie od narkotyków staje się coraz powszechniejsze wśród młodzieży. Substancje psychoaktywne powodują szybkie uzależnienie, a ich działanie prowadzi do agresji, nadpobudliwości, pogorszenia relacji społecznych oraz znacznego obniżenia stanu zdrowia fizycznego i psychicznego. Problemem jest także coraz większa różnorodność dostępnych narkotyków i ich relatywna łatwość zdobycia.
Hazard – uzależnienie behawioralne od gier
Hazard wśród młodzieży rozwija się głównie za sprawą popularności zakładów bukmacherskich, eventów e-sportowych oraz reklam internetowych zachęcających do korzystania z platform hazardowych. Choć dostęp do fizycznych automatów do gier jest obecnie ograniczony, to cyfrowe alternatywy pozostają w zasięgu młodych ludzi. Hazard może prowadzić do poważnych problemów finansowych, zaniedbywania obowiązków oraz pogorszenia relacji społecznych.
Leczenie uzależnień - na czym polega terapia uzależnień?
Terapia uzależnień to złożony proces, który obejmuje zarówno pracę nad zmianą nawyków, jak i naukę radzenia sobie z pokusami oraz trudnymi emocjami. Jej celem jest nie tylko przerwanie cyklu uzależnienia, ale także odbudowa zdrowia psychicznego i fizycznego osoby uzależnionej. Proces terapeutyczny zwykle rozpoczyna się od diagnozy i ustalenia indywidualnego planu leczenia, który może obejmować terapie indywidualne, grupowe, a w niektórych przypadkach wsparcie farmakologiczne. Kluczowym elementem jest zrozumienie przyczyn uzależnienia i rozwój mechanizmów radzenia sobie w sytuacjach trudnych. Terapia często wymaga długoterminowego zaangażowania, ale daje szansę na trwałą zmianę i poprawę jakości życia.
O autorze
mgr Waldemar Wantoch-Rekowski
psycholog, specjalista psychoterapii uzależnień
Pomysłodawca i współwłaściciel Ośrodka „WANT”, od 20 lat pomagający osobom uzależnionym. Ukończył studia psychologiczne w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Sopocie oraz Studium Pomocy Psychologicznej i Studium Terapii Uzależnień w Warszawie. Odbył staż kliniczny oraz superwizje w WOTUW Stanomino i brał udział w wielu kursach i terapiach dla osób uzależnionych. W 2008 roku zaczął tworzyć Poradnię Leczenia Uzależnień w Szpitalu Specjalistycznym w Kościerzynie, a w 2013 roku, powołał do życia ośrodek terapii uzależnień „WANT”.
Bibliografia:
- Bętkowska-Korpała B. (red), Uzależnienia w praktyce klinicznej - zagadnienia diagnostyczne. Parpamedia 2008
- Erikson C.K., Nauka o uzależnieniach. Od neurobiologii do skutecznych metod leczenia, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2010
- Mate G., Bliskie spotkania z uzależnieniem. W świecie głodnych duchów, Wydawnictwo Czarna Owca 2023
- Miller W.R., Forcehimes A.A., Zweben A., Terapia uzależnień. Podręcznik dla profesjonalistów, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2014