Psychologiczne mechanizmy uzależnień

Człowiek często w swoim życiu dąży do tego, co sprawia mu przyjemność. Nie ma w tym nic złego, dopóki jest w stanie swoje działania kontrolować, stawiać granice. Czasem bywa tak, że próbując przedłużyć lub zwiększyć przyjemność, człowiek wpada w sidła obiektu swoich pragnień. Zatraca przy tym swobodę działania. Od tego momentu przyjemność zamienia się w udrękę, a dla bliskich zaczyna się w prawdziwy koszmar. Uzależnić się możemy od wszystkiego: substancji chemicznych, zachowań czy emocji. Zwykle występują także inne objawy, jak osłabienie woli, rosnąca obsesja na punkcie zdobywania środka uzależniającego, ciągłe dążenie do zażywania danej substancji lub wykonywania danej czynności. W polskim lecznictwie odwykowym funkcjonuje nurt terapeutyczny, oparty jest na koncepcji psychologicznych mechanizmów uzależnienia. Warto je poznać, by móc wyjaśnić istotę działań osoby uzależnionej.

Jakie są mechanizmy uzależnień?

W spirali uzależnienia funkcjonują mechanizmy psychologiczne, które wpływają na działania konkretnej osoby. To one sprawiają, że przyjmowanie danej substancji lub wykonywanie czynności przestaje być wyborem, a staje się koniecznością. Często są wzmacniane przez doświadczenia interpersonalne (społeczne) oraz intrapersonalne (wewnętrzne). To one powodują, że osoba uzależniona w taki, a nie inny sposób funkcjonuje. Istnieją trzy podstawowe mechanizmy uzależnień :

  • mechanizm nałogowego regulowania uczuć,
  • mechanizm iluzji i zaprzeczania,
  • mechanizm rozproszonego i rozdwojonego „JA”.

Mechanizm nałogowego regulowania uczuć

Mechanizm ten jest odpowiedzialny za powstawanie tak zwanego głodu. W sytuacjach, w których osoba uzależniona nie umie sobie poradzić z jakimś problemem, włącza się ten mechanizm i generuje przymusowe pragnienie o ogromnej sile działania. Gdy pragnienie zostaje zaspokojone, osoba uzależniona odczuwa ulgę, jednak nie trwa ona zbyt długo. Problem pozostaje nierozwiązany i znów pojawia się głód. Tworzy się tzw. „błędne koło”. Zaczynają się także mnożyć problemy, pojawiają się awantury, nieobecności w pracy czy brak pieniędzy. Słabe samopoczucie jest coraz gorsze, przez co pojawia się coraz większy głód i konieczność zaspokojenia go. Uwolnienie się od cierpienia przy pomocy alkoholu jest nieraz jedyną radością, jaką odczuwa alkoholik. Mówiąc wprost - osoba uzależniona nie rozwiązuje problemów, tylko je zagłusza. Poprzez nałóg reguluje swój stan emocjonalny. Wpływ najbliższej rodziny, przyjaciół czy współpracowników słabnie, a występujące zjawisko rozluźnienia sprawia, że osoba uzależniona powoli traci kontakt z rzeczywistością.

Potrzebujesz pomocy lub ktoś z Twoich bliskich?
Koniecznie skontaktuj się z naszym ośrodkiem leczenia uzależnień. Pomożemy!

Mechanizm iluzji i zaprzeczania

Mechanizm iluzji i zaprzeczania jest głęboko osadzony w systemie myślenia magiczno-życzeniowego. Stanowi źródło specyficznej wiary w istnienie irracjonalnych mocy, które mogą wesprzeć wszelkie pragnienia osoby uzależnionej. Osoba uzależniona wykonuje szereg powtarzalnych czynności, pozornie zapewniających kontrolę nad skutkami nałogu oraz własną sytuacją życiową. Znamienne jest to, że osoby uzależnione na początku nie przyznają się do swojej choroby. Najpierw nie zdają sobie sprawy z posiadanego problemu, a potem starają się go zatuszować. Kolejny etap polega na obwinianiu wszystkich dookoła. Alkoholik znajdzie milion wymówek dla swojego picia - pije, bo żona go nie rozumie, nie może znaleźć pracy, nie radzi sobie ze stresem albo nie umie udźwignąć odpowiedzialności. Wskazany mechanizm zaburza funkcje poznawcze. Osoby uzależnione koloryzują swoje wspomnienia, przez co zapamiętują je jako wspaniałą zabawę. Mechanizm iluzji i zaprzeczania nie pozwala na zobaczenie prawdziwych problemów, jakich osoba uzależniona doświadcza przez swój nałóg. Rzeczywistość jest inna. To picie sprawia, że nieprzyjemne sytuacje się mnożą i nawarstwiają.

Mechanizm rozproszonego i rozdwojonego „JA”

Wskazany mechanizm sprawia, że przedmiot uzależnienia przejmuje stopniowo kontrolę nad chorym, przez co przestaje on kierować swoim życiem. Gdy osoba uzależniona spożyje alkohol, rośnie jej poczucie wartości i mocy oraz przekonanie, że wszystko się ułoży (pojawia się „JA” potężne). Gdy wytrzeźwieje, traci te złudzenia. Problemy w cudowny sposób nie znikają. Wtedy doświadcza cierpienia, upokorzenia, wstydu („JA” upadłe). Zrobi wszystko, żeby nie cierpieć, ale jedyny sposób, jaki zna to wypić. I tak balansuje między „JA” upadłym a „JA” potężnym. Granice "JA" rozpraszają się i rozsypują, przez co zanikają standardy moralne. Ułatwia to unikanie poczucia winy i utrudnia sprawowanie kontroli nad negatywnymi czynami. Wszystkie inne wartości zanikają w umyśle osoby uzależnionej, a największą i jedyną wartością staje się alkohol. To on zaczyna kierować jej życiem.

Jak pomóc?

Trzy wymienione powyżej mechanizmy pokazują obraz funkcjonowania osoby uzależnionej. Pierwszym krokiem w leczeniu uzależnienia jest uświadomienie sobie własnego zniewolenia. Człowiek musi przyznać przed sobą, że jest ofiarą nałogu, którego on sam nie kontroluje. Dopiero wówczas może pojawić się pragnienie przywrócenia własnej suwerenności i chęć do przezwyciężenia uzależnienia. Na tym fundamencie może opierać się zarówno lekarz, jak i sama osoba uzależniona. Drugim krokiem jest kontakt ze specjalistą: psychiatrą lub psychoterapeutą. W prywatnym ośrodku leczenia uzależnień pracują certyfikowani terapeuci posiadający doświadczenie w walce z uzależnieniami. Program profesjonalnej terapii osoby uzależnionej powinien być tak skonstruowany, by proces zmian zachodzących u pacjenta mógł pozytywnie wpływać na wszystkie zaburzone obszary i zjawiska.

Call Now Button