Lekomania – przyczyny i leczenie uzależnienia od leków
Lekomania, czyli uzależnienie od leków, to poważna choroba, która może wynikać z wielu przyczyn. Nie należy jej lekceważyć, ponieważ jest nałogiem równie groźnym, jak narkomania czy alkoholizm. Osoby sięgające po psychoaktywne substancje – nieważne czy przepisane przez lekarza, czy nie – zazwyczaj szukają w nich ukojenia od bólu – psychicznego lub fizycznego. Niestety im bardziej środek jest pomocny, tym łatwiej się od niego uzależnić. Zebraliśmy najważniejsze informacje na temat: "lekomania przyczyny i konsekwencje".
Czego dowiesz się z artykułu:
- Jakie są przyczyny uzależnienia od leków?,
- Jakie są powody uzależnień od leków?,
- Jak rozwija się uzależnienie od leków?;
Spis treści
Czym jest lekomania?
Lekomania to nałóg, który polega na używaniu leków niezgodnie z ich przeznaczeniem terapeutycznym. Uzależniony przyjmuje je częściej i w większych dawkach niż zalecił lekarz. Chory popada w silną zależność od nich, z czasem dochodząc do stanu, w którym nie mając do nich dostępu, nie jest w stanie funkcjonować. W skrajnych przypadkach odstawienie leków może doprowadzić nawet do śmierci.
Uzależnić można się od różnych farmaceutyków. Nawet te wydawane bez recepty mogą być groźne. Są to np. leki zawierające kodeinę, która metabolizuje się w organizmie do znanej z silnego przeciwbólowego, ale też narkotycznego działania morfiny.
Przyczyny uzależnienia od leków
Uzależnienie od leków dotyka osoby niezależnie od ich statusu społecznego czy materialnego. Poniżej przedstawiono najczęstsze przyczyny lekomanii:
- Samodzielne zwiększanie dawek - często uzależnienie zaczyna się od prób radzenia sobie z bólem lub innymi dolegliwościami zdrowotnymi, takimi jak depresja czy zaburzenia lękowe. Gdy pacjent odczuwa, że przepisana dawka farmaceutyku jest niewystarczająca, może zdecydować się na jej zwiększenie bez konsultacji z lekarzem. Takie działanie, choć początkowo przynosi ulgę, prowadzi do utraty kontroli nad przyjmowaniem leków.
- Eksperymentowanie w celach rekreacyjnych - młodzi ludzie, ciekawi nowych doznań, sięgają po leki, by przeżyć coś nowego. Jeśli spodoba im się efekt działania farmaceutyków, mogą regularnie powtarzać te doświadczenia. W krótkim czasie takie eksperymenty mogą przekształcić się w nawyk, a ostatecznie w uzależnienie.
- Wpływ reklam farmaceutycznych - wszechobecne reklamy promują leki jako szybkie i łatwe rozwiązanie na niemal każdą dolegliwość – od bólu głowy po problemy ze snem. Ta dostępność i atrakcyjny przekaz mogą zachęcać do częstszego sięgania po farmaceutyki, co w dłuższej perspektywie sprzyja rozwinięciu uzależnienia.
- Łatwy dostęp do leków - wiele leków, szczególnie przeciwbólowych, uspokajających czy nasennych, jest łatwo dostępnych bez recepty. Ułatwia to ich nadużywanie, zwłaszcza w sytuacjach stresowych lub w obliczu codziennych trudności.
- Przyzwyczajenie do natychmiastowego rozwiązania problemów - współczesny styl życia często wymaga szybkich rezultatów. Leki oferują natychmiastową ulgę, co może prowadzić do nawyku korzystania z nich przy każdej okazji, zamiast poszukiwania trwałych rozwiązań problemów zdrowotnych czy emocjonalnych.
Należy podkreślić, że często nie ma jednej, konkretnej przyczyny lekomanii, a uzależnienie od leków rozwija się podstępnie, zaczynając od pozornie niewinnych działań, takich jak zwiększenie dawki czy sięgnięcie po farmaceutyki w celu poprawy nastroju. Dlatego tak ważne jest, by stosować leki odpowiedzialnie, pod ścisłym nadzorem specjalisty, i poszukiwać alternatywnych metod radzenia sobie z dolegliwościami.
Jak uniknąć lekomanii?
Powody uzależnień są różne, ale jeśli stwierdzasz u siebie silną chęć przyjęcia leków, jest to sygnał, że możesz wkraczać na ścieżkę uzależnienia. Aby go uniknąć, trzeba przede wszystkim konsekwentnie przestrzegać zaleceń lekarza.
Podczas wizyty kontrolnej u lekarza, pamiętaj by:
- powiedzieć specjaliście o wszystkich przyjmowanych lekach – także tych bez recepty,
- poinformuj go o wszystkich skutkach ubocznych, jakie odczuwasz po przyjęciu farmaceutyków,
- jeśli czujesz chęć zwiększenia dawki, porozmawiaj o tym uczciwie z lekarzem, który zdecyduje o modyfikacji leczenia.
Nigdy nie próbuj modyfikować terapii na własną rękę. Pamiętaj, że „dawka czyni truciznę”. Samodzielne zwiększanie ilości przyjmowanego preparatu może wywołać poważne problemy zdrowotne, a nawet śmierć.
Jakie są objawy lekomanii?
Nie zawsze łatwo zauważyć, kiedy zwykła terapia farmaceutykami zmienia się w groźne uzależnienie. Istnieje jednak kilka objawów lekomanii, które pomagają się zorientować czy osoba przyjmująca leki jest od nich uzależniona:
- silna chęć przyjęcia kolejnej dawki leków (to tzw. uzależnienie psychiczne);
- coraz większe przyjmowane ilości preparatu konieczne do uzyskania oczekiwanego efektu, z powodu rosnącej tolerancji organizmy na farmaceutyk;
- wahania nastroju – uzależniony, który nie otrzyma kolejnej dawki leku, może być rozdrażniony i mieć obniżony nastrój, co zmienia się po sięgnięciu po preparat;
- częste wizyty w aptekach w celu zdobycia leku, a jeśli jest on na receptę poszukiwanie kolejnych lekarzy, którzy mogą ją wystawić.
Skutki uzależnienia od leków i leczenie lekomanii
Lekomania to poważne uzależnienie, które może prowadzić do licznych, często nieodwracalnych skutków zdrowotnych i psychicznych. Przyjmowanie leków w długotrwałych „ciągach” jest szczególnie niebezpieczne, ponieważ zwiększa ryzyko wystąpienia zarówno fizycznych, jak i psychicznych objawów abstynencyjnych.
Skutki uzależnienia od leków
Konsekwencje uzależnienia od leków mogą obejmować:
- Objawy abstynencyjne. Po nagłym odstawieniu leków uzależniony może doświadczać silnych objawów przypominających grypę, takich jak: bóle mięśni i stawów, nadmierne pocenie się, drżenie rąk, niepokój i bezsenność. Obniżenie nastroju, pojawienie się stanów depresyjnych lub lękowych może dodatkowo pogłębić kryzys.
- Uszkodzenia narządów wewnętrznych. Długotrwałe stosowanie leków, szczególnie w nadmiernych dawkach, naraża organizm na uszkodzenia kluczowych narządów, takich jak: wątroba, żołądek i jelita, nerki.
- Problemy psychiczne. Nadużywanie leków może prowadzić do poważnych zaburzeń psychicznych, takich jak: przewlekła depresja, stany lękowe, zaburzenia osobowości, psychozy wywołane długotrwałym stosowaniem leków o działaniu psychotropowym.
- Problemy społeczne i zawodowe. Uzależnienie wpływa negatywnie na relacje z rodziną i przyjaciółmi, często prowadząc do izolacji społecznej, problemów w pracy czy utraty zatrudnienia.
Leczenie lekomanii
Leczenie uzależnienia od leków wymaga profesjonalnej pomocy i jest procesem wieloetapowym. Pierwszym krokiem jest detoks przeprowadzany w specjalistycznym ośrodku. Proces ten odbywa się pod ścisłym nadzorem lekarzy, ponieważ objawy odstawienne mogą być bardzo intensywne, a w niektórych przypadkach zagrażać życiu. W celu złagodzenia objawów abstynencyjnych i stabilizacji stanu psychicznego pacjenta często stosuje się odpowiednio dobrane leki.
Psychoterapia indywidualna i grupowa pozwala pacjentowi zrozumieć mechanizmy uzależnienia, nauczyć się radzenia sobie z emocjami i stresującymi sytuacjami bez sięgania po farmaceutyki. Bardzo ważny jest współudział rodziny w procesie leczenia, ponieważ zapewnia uzależnionemu stabilne zaplecze emocjonalne oraz wspiera w utrzymaniu abstynencji.
Utrzymanie długotrwałej abstynencji wymaga zrozumienia, jakie sytuacje i czynniki mogą prowadzić do nawrotu uzależnienia. Regularne spotkania z terapeutą oraz udział w grupach wsparcia, takich jak AA, zwiększają szansę na powodzenie.
Leczenie lekomanii jest trudnym, ale możliwym do osiągnięcia procesem. Wczesna diagnoza i właściwa terapia mogą nie tylko pomóc osobie uzależnionej odzyskać kontrolę nad swoim życiem, ale także zminimalizować szkody, które wyrządziły leki
Lekomania jest szczególnie niebezpieczna, jeśli uzależniony przyjmuje substancje w długim „ciągu”. W przypadku niektórych z nich, po odstawieniu mogą się pojawić silne objawy abstynencyjne, które przypominają nieco grypę, ale są znacznie bardziej intensywne. Wiążą się też z silnym obniżeniem nastroju. W skrajnych przypadkach mogą one doprowadzić do śmierci. Aby uniknąć najgorszego, uzależnianemu może potrzebny być detoks w specjalistycznym szpitalu.
Jeśli nadużywanie leków trwało przez długi czas, chory naraża się też na konsekwencje w postaci chorób narządów wewnętrznych. Preparaty mogą uszkadzać żołądek, a co gorsza te, które są metabolizowane przez wątrobę, mogą ją uszkodzić. Narażone na uszkodzenie mogą być też nerki i jelita.
Podsumowanie
Przyczyny lekomani nie zawsze są dla lekarzy od razu widoczne. Choć zazwyczaj choremu zależy po prostu na ukojeniu bólu, powodem uzależnienia może być też zwyczajne przyzwyczajanie. Jeśli podejrzewasz u siebie lub bliskiej osoby lekomanię, jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem. Tylko on może zdecydować o dalszych krokach, które pomogą pacjentowi. Jeśli uzależnienie nie jest rozwinięte, może wystarczyć ograniczeniu mu dostępu do leków. W przypadku silnej lekomanii, niezbędny może okazać się detoks lekowy i pomoc w walce z nałogiem w ośrodku terapii uzależnień.
O autorze
mgr Waldemar Wantoch-Rekowski
psycholog, specjalista psychoterapii uzależnień
Pomysłodawca i współwłaściciel Ośrodka „WANT”, od 20 lat pomagający osobom uzależnionym. Ukończył studia psychologiczne w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Sopocie oraz Studium Pomocy Psychologicznej i Studium Terapii Uzależnień w Warszawie. Odbył staż kliniczny oraz superwizje w WOTUW Stanomino i brał udział w wielu kursach i terapiach dla osób uzależnionych. W 2008 roku zaczął tworzyć Poradnię Leczenia Uzależnień w Szpitalu Specjalistycznym w Kościerzynie, a w 2013 roku, powołał do życia ośrodek terapii uzależnień „WANT”.