Przedawkowanie kokainy – jak wygląda, co robić?
Choć dawniej lekarze eksperymentowali z jej mikrodawkowaniem, dziś już wiadomo, że nie ma bezpiecznej ilości silnie uzależniającej kokainy. Przedawkowanie tej substancji ma miejsce jednak wtedy gdy wywołuje ona silne negatywne skutki już w momencie zażycia. Zagrożone jest wtedy zdrowie, a nawet życie zażywającego.
Czego dowiesz się z artykułu:
- Jak wygląda przedawkowanie kokainy?,
- Jak pomóc zatrutej osobie?,
- Jak leczyć przedawkowanie kokainy?;
Kokaina - co to jest za narkotyk?
Kokaina to nielegalna substancja psychoaktywna o działaniu stymulującym, pozyskiwana z liści krzewów koki (Erythroxylum coca) rosnących głównie w Ameryce Południowej. Najczęściej występuje jako chlorowodorek kokainy (biały proszek) przyjmowany donosowo lub dożylnie; spotykana jest także postać wolnej zasady („crack”), którą się pali. Działa krótko i gwałtownie: blokuje wychwyt zwrotny dopaminy, noradrenaliny i serotoniny, co przekłada się na euforię, przypływ energii, gadatliwość i zmniejszenie łaknienia, a jednocześnie na przyspieszenie tętna, wzrost ciśnienia i rozszerzenie źrenic.
Efekt „szczytu” trwa zwykle od kilku do kilkudziesięciu minut, po czym pojawia się „crash”: rozdrażnienie, niepokój, obniżony nastrój, silna chęć sięgnięcia po kolejną dawkę. To — wraz z szybką tolerancją (potrzebą coraz większych ilości) — sprawia, że kokaina ma wysoki potencjał uzależniający. Regularne używanie wiąże się z poważnymi zagrożeniami zdrowotnymi: zaburzeniami rytmu serca, zawałem i udarem (nawet u młodych osób), drgawkami, lękiem, napadami paniki, psychozą i nasileniem zachowań agresywnych. Miejscowo uszkadza błony śluzowe (perforacja przegrody nosa przy wciąganiu), może wywoływać niedokrwienie jelit, a w preparatach ulicznych bywa zanieczyszczona (np. lewamizolem, który może prowadzić do ciężkiej neutropenii).
Szczególnie ryzykowne jest łączenie kokainy z alkoholem (powstaje kokaetylen – bardziej kardiotoksyczny metabolit) oraz z opioidami („speedball”), co zwiększa ryzyko zatrucia i zgonu. Podsumowując: kokaina to krótkotrwale euforyzujący, ale wysokiego ryzyka stymulant, który łatwo prowadzi do uzależnienia i poważnych powikłań somatycznych oraz psychicznych. Jeśli pojawiają się problemy z kontrolą używania, warto jak najszybciej skontaktować się z lekarzem, terapeutą uzależnień lub skorzystać z pomocy interwencyjnej.
Objawy przedawkowania kokainy
Przedawkowanie kokainy to gwałtowne „przesterowanie” układu nerwowego i krążenia przez nadmiar dopaminy, noradrenaliny i serotoniny. Zwykle zaczyna się od nasilonych efektów typowych dla użycia: silnego pobudzenia psychoruchowego, gadatliwości, niepokoju, poszerzonych źrenic (mydriaza), przyspieszonego tętna i wzrostu ciśnienia. Gdy dawka (albo „moc” preparatu) jest wysoka, stan szybko przestaje być przyjemny i przechodzi w obraz ostrego zatrucia.
Najczęstsze objawy – układ po układzie:
- Krążenie i serce: kołatanie, tachykardia, skoki ciśnienia, ból w klatce piersiowej, duszność; możliwe groźne arytmie, zawał serca i udar mózgu nawet u młodych osób.
- Układ nerwowy: silny lęk, panika, drażliwość, paranoja/urojenia, omamy, dezorientacja; drżenia, drgawki, bóle i zawroty głowy, nagły silny ból głowy (może zwiastować udar/krwotok).
- Termoregulacja i mięśnie: zlewne poty, hipertermia (bardzo wysoka gorączka), dreszcze; napięcie i sztywność mięśni, ryzyko rabdomiolizy (rozpadu mięśni) z wtórną ostrą niewydolnością nerek.
- Oddech: szybki, płytki oddech lub uczucie braku tchu; depresja oddechowa jest typowa głównie przy łączeniu z depresantami (opioidy, alkohol, benzodiazepiny).
- Przewód pokarmowy: nudności, wymioty, ból brzucha; przy „wciąganiu” – krwawienia z nosa, ból/owrzodzenia przegrody.
- Skóra i oczy: zaczerwienienie, przegrzanie, źrenice szerokie, słabo reagujące na światło.
Przedawkowanie narkotyków - co robić?
Pierwsza pomoc w przypadku przedawkowania kokainy jest zależna od stanu osoby poszkodowanej. Przytomny narkoman może być niespokojny. W pierwszej kolejności musisz się upewnić, że nie jest on zagrożeniem dla Twojego zdrowia lub życia. Warto nawiązać z nim kontakt, uspokajając go, ale równocześnie nie doprowadzając do tego, by zasnął. Jeśli jego stan jest stabilny, wezwanie karetki może nie jest koniecznie, ale prawdopodobnie i tak niezbędna będzie detoksykacja narkotykowa.
Osoba, która po zażyciu kokainy jest nieprzytomna, może w każdej chwili przestać oddychać. W przypadku wystąpienia poniższych objawów, natychmiast wezwij pogotowie: ból w klatce piersiowej, utrata przytomności, drgawki, temperatura ciała powyżej 39 °C, silny ból głowy „najgorszy w życiu”, objawy udaru (osłabienie/odrętwienie kończyn, bełkotliwa mowa, opadnięcie kącika ust), ciężka duszność, skrajna pobudka/agresja nie do opanowania.
Pierwsza pomoc do czasu przyjazdu ZRM:
- Nie zostawiaj osoby samej, dzwoń po pomoc i podaj, że to podejrzenie przedawkowania kokainy (lub innych substancji).
- Zapewnij bezpieczeństwo (Twoje i poszkodowanego); unikaj konfrontacji, mów spokojnie.
- W razie przegrzania chłodź: zdejmij nadmiar ubrań, wietrz, chłodne okłady pod pachy/na kark/pachwiny.
- Jeśli wymiotuje lub jest nieprzytomna, ułóż w pozycji bezpiecznej; kontroluj oddech i tętno.
- Nie podawaj alkoholu, „uspokajaczy”, jedzenia ani kolejnych substancji.
- Jeśli wiesz, co i kiedy zostało przyjęte (oraz czy łączono z alkoholem/opioidami), przekaż to ratownikom.
Po epizodzie przedawkowania konieczna jest ocena lekarska nawet wtedy, gdy objawy ustąpią – zwłaszcza z powodu ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych, neurologicznych i nerkowych. To również ważny moment, by zaproponować leczenie uzależnienia (konsultację psychiatryczną/terapeutyczną, programy redukcji szkód i prewencji nawrotów).
Przedawkowanie kokainy – leczenie uzależnienia
Jeśli osoba po przedawkowaniu kokainy jest uzależniona, taki epizod może uświadomić jej konieczność leczenia. Sam detoks w szpitalu publicznym nie oznacza jednak automatycznego przyjęcia na oddział terapii uzależnień — na kwalifikację i miejsce nierzadko czeka się miesiącami. To poważny problem, bo wiele osób po odtruciu nie jest w stanie samodzielnie poradzić sobie z uzależnieniem psychicznym. W takiej sytuacji rozwiązaniem bywa prywatny ośrodek leczenia uzależnień, w którym pacjent uczy się funkcjonowania bez substancji. Personel prowadzi psychoterapię, a lekarze — w razie potrzeby — włączają leki łagodzące objawy odstawienne.
Podsumowanie: używanie kokainy, zatrucie kokainą i pierwsza pomoc
Narkomania to choroba śmiertelna, niebezpieczna, zwłaszcza gdy dawki substancji są coraz większe. Możliwe jest wtedy np. przedawkowanie kokainy. Pomoc osobie uzależnionej jest trudna, dlatego zajmują się nią przede wszystkim wykwalifikowani specjaliści. Niestety w Polsce nie ma ich na tyle dużo, by sprostać potrzebom, dlatego na przyjęcie w ośrodkach państwowych czeka się długo, a ceny w niepublicznych placówkach są wysokie. Często jest to jednak jedyna możliwość, na którą warto się przygotować, sprawdzając cennik prywatnego ośrodka leczenia uzależnień.
O autorze
mgr Waldemar Wantoch-Rekowski
psycholog, specjalista psychoterapii uzależnień
Pomysłodawca i współwłaściciel Ośrodka „WANT”, od 20 lat pomagający osobom uzależnionym. Ukończył studia psychologiczne w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Sopocie oraz Studium Pomocy Psychologicznej i Studium Terapii Uzależnień w Warszawie. Odbył staż kliniczny oraz superwizje w WOTUW Stanomino i brał udział w wielu kursach i terapiach dla osób uzależnionych. W 2008 roku zaczął tworzyć Poradnię Leczenia Uzależnień w Szpitalu Specjalistycznym w Kościerzynie, a w 2013 roku, powołał do życia ośrodek terapii uzależnień „WANT”.