Fazy i typy lekomanii

Czego dowiesz się z artykułu:

• Jakie są typy lekomanii?,
• Jakie są fazy lekomanii?,
• Jak leczyć lekomanię?;

Czym jest lekomania?

Warto zacząć od odpowiedzi na pytanie, czym jest lekomania, aby dokładnie zrozumieć ten rodzaj uzależnienia.

Lekomania, znana również jako uzależnienie od substancji psychoaktywnych, to choroba psychiczna charakteryzująca się obsesyjnym pragnieniem i niekontrolowanym używaniem substancji chemicznych, które zmieniają funkcjonowanie mózgu i wywołują różnorodne efekty psychoaktywne. Ta choroba dotyka zarówno ciała, jak i umysłu, prowadząc do szeregu negatywnych konsekwencji zdrowotnych, społecznych i ekonomicznych.

Stopień uzależnienia może się różnić, ale wspólnym mianownikiem jest trudność lub niemożność kontroli nad używaniem substancji, pomimo świadomości negatywnych konsekwencji.

Fazy uzależnienia od leków – jak rozwija się lekomania?

Lekomania rozwija się zwykle stopniowo, przechodząc przez kilka wyraźnych etapów. Choć tempo i intensywność rozwoju mogą różnić się w zależności od osoby oraz rodzaju przyjmowanej substancji (np. benzodiazepin, leków nasennych, opioidów), przebieg uzależnienia zwykle wpisuje się w podobny schemat. Wczesne rozpoznanie faz rozwoju choroby może być kluczowe dla zapobiegania jej pogłębianiu się oraz dla skutecznego podjęcia leczenia.

Faza eksperymentowania – niewinna ciekawość czy już zagrożenie?

Wszystko zaczyna się od pozornie niewinnych prób. W tej fazie osoba sięga po lek sporadycznie, najczęściej z ciekawości, dla „lepszego snu”, „wyciszenia” lub w odpowiedzi na presję otoczenia. Często nie pojawia się jeszcze żadne uzależnienie fizyczne, a przyjmowanie leku jest postrzegane jako bezpieczne i kontrolowane.

Przykład: ktoś dostaje lek przeciwbólowy po operacji i zauważa, że poprawia on także nastrój – pojawia się myśl: „może pomóc i w stresie”.

Faza regularnego używania – rosnąca potrzeba sięgania po lek

Z czasem lek przestaje być używany tylko „od święta”. Zwiększa się częstotliwość jego zażywania, a osoba zaczyna zauważać, że bez danej substancji czuje się gorzej – pojawiają się niepokój, drażliwość, trudności z zasypianiem czy koncentracją.

W tej fazie zaczyna się uzależnienie psychiczne, czyli poczucie, że lek jest niezbędny do normalnego funkcjonowania. Może pojawić się także pierwsze zwiększanie dawki – bo organizm przyzwyczaja się do działania substancji.

Faza pełnego uzależnienia – lek staje się centrum życia

To etap, w którym lek przejmuje kontrolę nad codziennością. Osoba traci zdolność świadomego kontrolowania ilości i częstotliwości przyjmowania substancji. Uzależnienie psychiczne pogłębia się, a dodatkowo pojawia się uzależnienie fizyczne – organizm domaga się kolejnych dawek, a ich brak prowadzi do objawów odstawiennych (drżenie, lęk, bezsenność, bóle ciała, pocenie się, zaburzenia trawienia).

Na tym etapie osoba uzależniona może:

• ukrywać swoje nawyki przed bliskimi,
• zdobywać leki nielegalnie lub poprzez „wizyty” u wielu lekarzy,
• zaniedbywać obowiązki rodzinne i zawodowe,
• żyć w ciągłym lęku przed brakiem dostępu do leku.

Faza kryzysu – uzależnienie i jego konsekwencje

To najtrudniejszy i najbardziej dramatyczny moment w rozwoju lekomanii. Pojawiają się poważne problemy zdrowotne (np. zaburzenia funkcji wątroby, nerek, depresja, zaburzenia lękowe, stany psychotyczne), a życie osobiste i zawodowe ulega rozpadowi.

Osoba może:

• tracić kontakty społeczne i rodzinne,
• popadać w długi lub konflikty z prawem,
• doświadczać załamań nerwowych, prób samobójczych,
• całkowicie zatracić dawny styl życia.

To moment, w którym pomoc z zewnątrz jest najczęściej konieczna – a podjęcie leczenia w ośrodku terapii uzależnień może uratować zdrowie, relacje, a często i życie.

Jak rozmawiać z lekomanem, który przeszedł przez wszystkie fazy lekomanii, aby nakłonić go do podjęcia leczenia? Przede wszystkim przygotuj się merytorycznie i psychicznie. Okaż także wsparcie, w tym przede wszystkim w sferze emocjonalnej.